'Via muziek bereik je soms wat met woorden niet lukt'
Sinds enkele maanden is muziektherapie weer onderdeel van het behandelaanbod op kliniek R en de High Intensive Care (HIC) in Poortugaal. Nadat het aanbod enige tijd wegviel door het pensioen van de vorige muziektherapeut, wordt deze behandelvorm opnieuw opgebouwd. Daarmee krijgt muziektherapie weer een vaste plek binnen de behandeling van cliënten bij wie contact maken, emoties uiten of spanning reguleren niet vanzelf gaat. Veel collega’s reageren enthousiast, merkt muziektherapeut Nicka Hagestein die de therapie weer op de kaart hoopt te zetten. Tegelijkertijd roept het ook vragen op: wat is muziektherapie precies en wat kan het toevoegen binnen de volwassenenpsychiatrie? Tijd voor een nadere kennismaking.
Meer dan ‘gezellig muziek maken'
Muziektherapie is een erkende behandelinterventie en geen vrijblijvende activiteit, benadrukt Nicka. “Het doel is niet even muziek maken voor de gezelligheid, maar gericht werken aan behandeldoelen. Muziek kan een ingang zijn: je kunt ermee bereiken wat met woorden niet altijd lukt. Denk aan het leren herkennen van emoties, het reguleren ervan of het aangaan van contact met anderen.”
Juist binnen de HIC kan dat waardevol zijn. Daar ligt de focus vaak eerst op stabilisatie en het verminderen van spanning of ontregeling. “Sommige cliënten zijn moeilijk bereikbaar of vinden praten te spannend. Muziek kan dan helpen om toch contact te maken, zonder dat iemand meteen veel hoeft te vertellen.”
Die laagdrempeligheid maakt muziektherapie breed inzetbaar. “Voor de één betekent het actief meespelen en oefenen met interactie. Voor de ander is het juist luisteren naar muziek om rust te vinden of spanning te verminderen. Muzikaal zijn is niet nodig. Iedereen kan meedoen. Het gaat niet om hoe goed je speelt, maar om wat muziek maken je oplevert.”
Van djembé tot Ed Sheeran
De sessies verschillen per cliënt en per setting. Muziektherapie is maatwerk. Op de afdelingen werkt Nicka zowel individueel als in groepen. Groepssessies duren vaak een half uur en hebben een duidelijke structuur.
“We beginnen bijvoorbeeld met de djembé: samen een ritme spelen. Dat helpt om iedereen op hetzelfde energieniveau te krijgen.”
Daarna verschuift de focus. “Ik werk veel met bekende muziek, zoals nummers van Ed Sheeran. Iedereen krijgt een instrument dat bij hem of haar past en zo vormen we samen een soort band.”
Naast het maken van muziek is er veel aandacht voor beleving. “Wat voel je bij een liedje? Wat hoor je eigenlijk? Voor sommige cliënten is dat al een grote stap. En als dat te veel is, kan het ook juist gaan om rustig muziek maken en ontspannen.”
Een andere ingang in de behandeling
Binnen de behandelteams groeit de nieuwsgierigheid naar wat muziektherapie kan betekenen. Nicka merkt dat collega’s steeds vaker meedenken over de inzet ervan.
“In het ochtendoverleg hoor ik soms: we hebben al van alles geprobeerd, maar het lukt nog niet. Dan komt de vraag: kunnen we muziektherapie inzetten?”
Volgens Nicka zit de kracht vaak in kleine momenten. “Bij een eerdere werkgever zag ik cliënten die dagenlang op hun kamer bleven, maar uiteindelijk wél opstonden voor een sessie. Dat lijken misschien kleine stappen, maar binnen deze doelgroep zijn ze enorm betekenisvol.”
Soms ontstaat er ook op een andere manier beweging. “Ik kan zelf een beetje gitaar spelen, maar een cliënt van mij kan dat veel beter. Hij leert het mij nu. Voor hem geeft dat een gevoel van betekenis en eigen regie.”
Samenwerken binnen herstelgerichte zorg
Muziektherapie staat niet op zichzelf, maar sluit aan op de doelen van het behandelteam. “Ik kijk altijd waar de behoefte zit. Op welk gebied kan muziek iets toevoegen? Soms is dat activering, soms emotieregulatie en soms zingeving.”
Omdat muziektherapie in Poortugaal opnieuw wordt opgebouwd, onderzoekt Nicka nog volop wat goed werkt binnen deze setting. Haar ambitie is om muziektherapie opnieuw een vaste plek geven binnen kliniek R en de HIC. “Als laagdrempelige, maar serieuze interventie die behandelaren standaard meenemen in hun afwegingen.”
Voor Nicka zelf speelt muziek ook buiten haar werk een grote rol. Ze speelt in twee bandjes, schrijft muziek en zingt. “Muziek helpt mij begrijpen hoe ik me voel. Soms weet ik dat niet eens precies, tot ik merk naar welke muziek ik wil luisteren.”
Als ze muziektherapie in één zin moet omschrijven: “Het is een manier om via muziek in contact te komen met jezelf en de ander.”