De levensloopaanpak

In de gehele regio Rotterdam wonen tientallen mensen die een risico kunnen vormen voor de veiligheid van andere mensen. Enerzijds vanwege (ernstig) delictgedrag en anderzijds vanwege psychiatrische problemen, soms in combinatie met een verstandelijke beperking en/of verslavingsproblematiek. Sinds een aantal jaar is Antes kartrekker van de levensloopaanpak in de regio Rotterdam, een unieke samenwerking tussen onder meer de politie, reclassering, ggz en de gemeente; verenigd in het Zorg- en Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond. Het belangrijkste doel? De veiligheid vergroten voor de maatschappij en als het kan de kwaliteit van leven verbeteren van alle cliënten die onderdeel uitmaken (‘geïncludeerd zijn’) van de levensloopaanpak. Cliënten die hiervoor in aanmerking komen moeten voldoen aan de ketenveldnorm." 

Marina Arends is manager bedrijfsvoering bij Antes en verantwoordelijk voor het levensloopcluster, waarbij Antes coördinerend aanbieder is. “Iedereen kent nog wel het verhaal van Bart van U, de Rotterdammer die in 2014 oud-politica Els Borst om het leven bracht en een jaar later ook zijn zus Loïs. Mede door dit incident is uiteindelijk de levensloopaanpak ontstaan." 

"Niet alleen in Rotterdam trouwens," voegt Marina toe. "Nederland is verdeeld in regio's, zodat er een landelijke dekking is. En elke regio krijgt ruimte om dat vorm te geven. Onze regio loopt wel op de troepen vooruit, want ons vertrekpunt was anders. Vóórdat de levensloopaanpak van start ging zaten wij al geregeld met de betrokken partijen rond de tafel vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis. Dat heeft ons een vliegende start gegeven." 

De ketenveldnorm
“De ketenveldnorm zegt iets over wat je moet doen en voor wie,” legt Marina Arends uit. “Vaak gaat het om volwassenen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) in combinatie met een verslaving, licht verstandelijke beperking of niet-aangeboren hersenletsel. Deze mensen plegen delicten en zorgen voor overlast. In alle gevallen is er sprake van een jarenlang patroon en is er in de reguliere hulpverlening al van alles geprobeerd, zonder succes. De Ketenveldnorm beschrijft het samenwerken in regionale netwerkvormen waar naast ondersteuning, begeleiding en behandeling wordt geboden. Hiernaast wordt er ook samengewerkt met het OM, handhaving en gemeenten. Dankzij deze samenwerking kan er gemakkelijk worden opgeschaald naar zwaardere of lichtere vormen van ondersteuning, zorg en wonen. Vroegtijdige signalering is een belangrijk onderdeel van de levensloopaanpak. Als het nodig is vindt opschaling plaats naar een 24-uursvoorziening, zoals bijvoorbeeld beveiligde intensieve zorg. Aan de hand van de ketenveldnorm wordt per cliënt bekeken of hij of zij kan deelnemen aan de levensloopaanpak. Er worden scenario's uitgedacht en er wordt een passend plan van aanpak gemaakt. Op dit moment zijn er meer dan 90 cliënten in de regio die deelnemen. Landelijk zijn er naar schatting zo'n 1500 tot 2000 mensen die in aanmerking komen voor de levensloopaanpak.

Geen standaardtraject

De levensloopaanpak is geen kortdurend behandeltraject, maar een samenhangende werkwijze waarin de cliënt – ondanks of juist dankzij zijn of haar complexe achtergrond – centraal staat. De aanpak richt zich op het hele leven van de cliënt: zorg, veiligheid, wonen, werk, daginvulling, zingeving en relaties. De focus ligt op het creëren van stabiliteit én het verminderen van risico’s voor de samenleving. 

Eén team, één plan

Voor cliënten betekent dit: duidelijkheid, structuur en langdurige betrokkenheid. Er is een vast kernteam van professionals dat de cliënt begeleidt, met een regievoerder als centraal aanspreekpunt. Dit team blijft zo lang als nodig betrokken, ook als de cliënt door verschillende fasen van zorg gaat – van crisisopvang tot begeleid wonen. Zo wordt voorkomen dat mensen tussen wal en schip raken of telkens opnieuw moeten beginnen. 

Zorg en veiligheid verbonden 

Wat de aanpak uniek maakt, is de nauwe samenwerking tussen zorg en veiligheid. Instanties als de politie, reclassering, het OM, de gemeente en ggz-aanbieders zoals Antes zitten samen aan tafel binnen het Zorg- en Veiligheidshuis. Informatie wordt actief gedeeld en signalen van terugval of escalatie worden direct opgepakt. Dit gezamenlijke kader biedt zowel bescherming voor de samenleving als perspectief voor de cliënt. 

Kleine stappen, grote impact

Cliënten starten vaak in een instabiele situatie. Van daaruit wordt stap voor stap gewerkt aan herstel: het opbouwen van vertrouwen, het ontwikkelen van vaardigheden, het vinden van passende huisvesting en het aanboren van motivatie. Kleine stappen zijn hierin cruciaal. Door de lange adem van het team en het vertrouwen dat cliënten ervaren, ontstaat er ruimte voor ontwikkeling.